Më 15 dhe 16 gusht 2026, në hapësirat e Aliaj EVENT, në Divjakë, u zhvillua veprimtaria “Identitete në dritë: Libri, artizanati dhe trashëgimia”, veprimtari e përqendruar në promovimin dhe ruajtjen e kulturës, traditave dhe identitetit të komunitetit arumun në Shqipëri. Çelja e projektit u zhvillua te shtunen e dates 15 gusht ne oren 19:00. Veprimtaria solli për publikun ekspozimin e punimeve artizanale dhe fotografive që pasqyrojnë aspekte të jetës, kulturës dhe trashëgimisë së pakicës arumune.
Në qendër të saj ishin traditat e përcjella brez pas brezi, kujtesa e komunitetit dhe veçanërisht kontributi i grave në ruajtjen e artizanatit dhe të vlerave kulturore. Hapjen e ekspozitës e bëri znj. Entela Binjaku, nga Fondacioni H.M., e cila prezantoi projektin, qëllimin e veprimtarisë dhe materialet e ekspozuara. Një pjesë e veçantë e prezantimit iu kushtua edhe kartolinave, që sollën në vëmendje elemente të identitetit dhe trashëgimisë kulturore arumune. Në vijim, z. Margit Jica, përfaqësues i Komitetit për Pakicat Kombëtare, përcolli fjalën përshëndetëse, duke vlerësuar rëndësinë e nismave që kontribuojnë në promovimin, dokumentimin dhe përcjelljen e trashëgimisë së pakicave kombëtare. Znj. Vanka Kruti, nga Shoqata Kulturore “Arumunët e Shqipërisë” – Filiali Divjakë, solli në vëmendje kontributin e grave arumune të zonës në ruajtjen dhe përcjelljen e punimeve artizanale. Përmes punës së tyre, mjeshtërisë dhe kujdesit për traditën, gratë kanë luajtur një rol të rëndësishëm në mbajtjen gjallë të elementeve të identitetit kulturor.
Ekspozita u shoqërua me një bashkëbisedim të hapur me pjesëtarë të komunitetit, duke krijuar një hapësirë për shkëmbimin e përvojave, historive dhe kujtimeve familjare. Pjesëmarrësit ndanë kujtime mbi traditat arumune, mënyrën se si ato janë ruajtur ndër vite dhe rëndësinë e përcjelljes së tyre tek brezat e rinj. Veprimtari të tilla kontribuojnë në forcimin e dialogut kulturor dhe në njohjen më të gjerë të kontributit të komuniteteve në mozaikun kulturor të Shqipërisë, duke e kthyer trashëgiminë në një urë lidhëse mes brezave dhe komuniteteve. Në kuadër të përgatitjeve, Fondacioni “Harriet Martineau” kontaktoi pjesëtarë të komunitetit arumun në Berat, Fier dhe Lushnje, që kontribuan në ekspozim me punime artizanale pasqyrojnë kulturën dhe traditat arumune. Punimet u përzgjodhen në mënyrë që të paraqisnin elemente të trashëgimisë materiale dhe shpirtërore të komunitetit, duke i dhënë vizitorëve mundësinë të njohin më nga afër traditat dhe identitetin arumun. Zgjedhja e datave 15–16 gusht lidhet me rëndësinë shpirtërore dhe kulturore që ka për komunitetin arumun Festa e Shën Mërisë, ose Dita e Fjetjes së Hyjlindëses. Në këtë kontekst, veprimtaria synonte të ndërthurte dimensionin kulturor dhe shpirtëror të trashëgimisë arumune, duke krijuar një çast bashkimi, kujtese dhe transmetimi të traditave nga një brez te tjetri.
Ne programin e dates 15 gusht ishte parashikuar:
Hapja ekspozitës;
Prezantimi i projektit dhe i qëllimit të veprimtarisë;
Prezantimi i pjesëmarrësve dhe i punimeve artizanale;
Ekspozimi i fotografive që dokumentojnë jetën, traditat dhe kulturën arumune;
Bashkëbisedim me pjesëtarët e komunitetit;
Shkëmbim pervojash dhe kujtimesh mbi traditat arumune.
Diten e dyte veprimtaria vijoi paraditen e dates 16 gusht prej ores 9.00 me nje program qe solli:
- Vijimin e ekspozitës;
- Vizitë dhe prezantim i punimeve për pjesëmarrësit dhe komunitetin;
- Bashkëbisedime mbi ruajtjen dhe transmetimin e trashëgimisë kulturore;
- Prezantimi i rëndësisë së artizanatit dhe fotografisë në dokumentimin e identitetit kulturor;
- Përmbyllja e veprimtarisë.
Në veprimtari moren pjesë:
- pjesëtarë të komunitetit arumun në Divjakë;
- persona që ruajnë tradita familjare;
- të rinj dhe fëmijë;
- përfaqësues të Fondacionit “Harriet Martineau”;
- përfaqësues të institucioneve dhe organizatave të interesuara;
- vizitorë.
- përfaqësues të Komitetit per Pakicat Kombetare
Veprimtaria synon të kontribuojë në promovimin, dokumentimin dhe ruajtjen e trashëgimisë kulturore arumune, si dhe në rritjen e ndërgjegjësimit për vlerat e kësaj trashëgimie në shoqërinë shqiptare.
